الـ Security Headers والـ TLS: كل response يقول للـ browser يحمي المستخدم إزاي
بنك صغير شغّال على http و https بإعدادات علشان يشتغل وخلاص: مفيش HSTS ولا CSP ولا nosniff، و X-Powered-By بيقول إحنا مين، والـ API بيتعمل له cache، والـ error بيسرّب اسم الـ database، و http بيرجّع الـ data عادي، و TLS 1.0 مفتوح. بنعمل scanner بيكشف ده كله، ونفهم كل header بيمنع إيه، و HSTS و preload، و TLS 1.2 و 1.3، والشهادات، و TLS termination ورا proxy و trust proxy. والتحدي: security.js بيصلّح كل ده من غير helmet.
نص شرح المعلم والكود الذي كتبه ونتيجة تشغيله، بنفس ترتيب الدرس.
أهلًا بيك. الدرسين اللي فاتوا كانوا عن vulnerabilities في الـ code بتاعك. النهارده عن حاجة تانية: كل response بيطلع من الـ server بيقول للـ browser يتعامل معاه إزاي. يقدر يتحط جُوّه iframe؟ يقدر يشغّل scripts من أي حتة؟ يتحفَظ في الـ cache؟ يتفتح على http عادي؟ لو ما قلتش، الـ browser بياخد الـ default، والـ default متساب مفتوح علشان المواقع القديمة تشتغل. lab-cert dot js فيه شهادة self-signed للمعمل بس، الـ private key بتاعها علني، ما تستخدموش في أي حتة تانية. و get dot js فيه دالة get صغيرة، و tlsProbe بتجرّب handshake بإصدار TLS معيّن. server dot js: بنك صغير. صفحة رئيسية، و API بيرجّع الرصيد والـ IBAN، و route بيعمل crash زي ما يحصل لما الـ database تقع. وشغّال على الاتنين: http على تلات آلاف، و https على تلات آلاف أربعمية تلاتة وأربعين. وفي الـ https حد فتح TLS واحد وخفّض الـ security level، علشان مرة client قديم ما اشتغلش. ده بيحصل كتير في الشركات.
scan dot js بيعمل زي موقع securityheaders dot com: بيبعت requests ويشيك الـ headers، والـ redirect، والـ error، وإصدار الـ TLS. نشغّله.
// scan.js: فحص سريع زي securityheaders.com، بس على جهازك
import { get, tlsProbe } from "./get.js";
const mark = (good, name, value = "") => console.log(good ? "✅" : "❌", name, value);
const home = await get("https://localhost:3443/");
const h = home.h;
mark(!!h["strict-transport-security"], "Strict-Transport-Security (HSTS)", h["strict-transport-security"] ?? "(مفيش)");
mark(/frame-ancestors/.test(h["content-security-policy"] ?? ""), "CSP فيها frame-ancestors", h["content-security-policy"] ?? "(مفيش)");
mark(h["x-content-type-options"] === "nosniff", "X-Content-Type-Options: nosniff", h["x-content-type-options"] ?? "(مفيش)");
mark(!!h["referrer-policy"], "Referrer-Policy", h["referrer-policy"] ?? "(مفيش)");
mark(!!h["permissions-policy"], "Permissions-Policy", h["permissions-policy"] ?? "(مفيش)");
mark(!!h["cross-origin-opener-policy"], "Cross-Origin-Opener-Policy", h["cross-origin-opener-policy"] ?? "(مفيش)");
mark(!h["x-powered-by"], "مفيش X-Powered-By", h["x-powered-by"] ?? "");
const me = await get("https://localhost:3443/api/me");
mark(/no-store/.test(me.h["cache-control"] ?? ""), "/api/me عليه Cache-Control: no-store", me.h["cache-control"] ?? "(مفيش)");
const crash = await get("https://localhost:3443/api/crash");
mark(!/ at |\.js:\d|internal/.test(crash.body), "الـ error ما بيسرّبش تفاصيل", crash.body.replace(/\s+/g, " ").slice(0, 90));
const plain = await get("http://localhost:3000/api/me");
mark(plain.status === 308 || plain.status === 301, "http بيحوّل لـ https", `${plain.status} ${plain.body.slice(0, 50)}`);
const old = await tlsProbe({ minVersion: "TLSv1", maxVersion: "TLSv1.1", ciphers: "DEFAULT@SECLEVEL=0" });
mark(old !== "TLSv1.1" && old !== "TLSv1", "TLS 1.0 و 1.1 مرفوضين", old);المخرجات
$ node server.js & S=$!; sleep 1; node scan.js; kill $S
http: http://localhost:3000
https: https://localhost:3443
❌ Strict-Transport-Security (HSTS) (مفيش)
❌ CSP فيها frame-ancestors (مفيش)
❌ X-Content-Type-Options: nosniff (مفيش)
❌ Referrer-Policy (مفيش)
❌ Permissions-Policy (مفيش)
❌ Cross-Origin-Opener-Policy (مفيش)
❌ مفيش X-Powered-By Express
❌ /api/me عليه Cache-Control: no-store (مفيش)
❌ الـ error ما بيسرّبش تفاصيل <!DOCTYPE html> <html lang="en"> <head> <meta charset="utf-8"> <title>Error</title> </head
❌ http بيحوّل لـ https 200 {"user":"mahmoud","balance":15000,"iban":"EG380019
❌ TLS 1.0 و 1.1 مرفوضين TLSv1.1كله أحمر. مفيش أي security header. X-Powered-By بيقول Express: ده بيوفّر على المهاجم خطوة، يعرف يدوّر على vulnerabilities express على طول. الـ API مالوش Cache-Control، فممكن proxy في النص أو الـ browser نفسه يحفَظ الرصيد والـ IBAN، وأي حد يفتح نفس الجهاز يلاقيهم. الـ error رجّع صفحة HTML فيها الـ message الأصلية والـ stack: اسم الـ database الداخلي، واسم الـ user. http رجّع الـ data عادي: أي حد على نفس الـ WiFi يقراها. و TLS واحد واحد اتقبل، وده إصدار مقفول رسمي من سنة ألفين وواحد وعشرين.
كل header بيمنع إيه؟ Content-Security-Policy: شفناها في درس الـ XSS. هنا default-src self، يعني أي script أو صورة لازم من نفس الموقع. و object-src none بيقفل الـ plugins. و base-uri none يمنع حد يغيّر الـ base بتاع الـ links. و frame-ancestors none: مفيش موقع يقدر يحطّك جُوّه iframe. ده بيمنع clickjacking: المهاجم بيحط البنك بتاعك شفاف فوق زرار في موقعه، والمستخدم يفتكر إنه بيدوس على لعبة، وهو بيدوس تحويل فلوس. X-Frame-Options DENY: نفس الكلام للـ browsers القديمة. nosniff: الـ browser ما يخمّنش نوع الـ file. من غيره، file متعمله upload على إنه صورة، ممكن الـ browser يشغّله كـ script. Referrer-Policy: لما المستخدم يدوس على link لموقع تاني، الـ URL بتاعك ما يطلعش، وساعات الـ URL فيه token. Permissions-Policy: الصفحة دي ما تطلبش كاميرا ولا مايك ولا location، حتى لو script اتحقن. COOP و CORP: بيعزلوا الصفحة بتاعتك عن المواقع التانية، ضد هجمات زي Spectre.
والـ TLS. HSTS، يعني Strict-Transport-Security: بيقول للـ browser، الموقع ده https بس، لمدة سنة. لو المستخدم كتب الاسم من غير https، الـ browser يحوّل بنفسه قبل ما يبعت أي حاجة على http. من غيره، أول request بيروح http، والمهاجم في النص يقدر يمسكه ويفضل يكلّم المستخدم على http. ده اسمه SSL stripping. HSTS بيتبعت على https بس، لأن على http الـ browser بيتجاهله، والمهاجم ممكن يشيله أصلًا. includeSubDomains: كل الـ subdomains كمان. و preload: تحط الـ domain في list جُوّه الـ browsers نفسها، فحتى أول زيارة محمية. بس ده صعب ترجع فيه، فما تعملوش غير لما تتأكد إن كل الـ subdomains على https. والـ http المفروض ما يقدّمش أي data: يحوّل بـ تلتمية وتمانية بس، وده بيسيب الـ method والـ body، مش زي تلتمية وواحد. والـ redirect بيستخدم العنوان العام اللي إنت كاتبه، مش الـ Host header: الـ Host جاي من الـ client، ولو حطّيته في الـ Location يبقى open redirect.
وإصدارات الـ TLS. TLS واحد و واحد واحد مقفولين: ضعاف، والـ browsers شالتهم. TLS واحد اتنين هو الحد الأدنى، وده الـ default في Node أصلًا. اللي بوّزه في الـ server بتاعنا إن حد كتب minVersion بإيده. TLS واحد تلاتة أسرع، و handshake أقل، والـ ciphers فيه كلها كويسة، و Node بيتفاوض عليه لوحده. والشهادات: في الإنتاج من Lets Encrypt بـ ACME، بتتجدّد لوحدها كل كام شهر، و monitoring ينبّهك قبل ما تخلص. شهادة خلصت معناها الموقع كله واقع. وفي الإنتاج غالبًا الـ TLS بيخلص عند الـ load balancer أو الـ reverse proxy، والـ app بيشوف http عادي. ساعتها express محتاج trust proxy علشان req.secure يبقى صح من X-Forwarded-Proto. بس trust proxy تشغّله لو فيه proxy إنت عارفه بس، وإلا أي حد يبعت X-Forwarded-Proto بـ https ويضحك عليك. وآخر حاجة، الناحية التانية: لما الـ server بتاعك يكلّم servers تانية، ما تقفلش rejectUnauthorized أبدًا. لو الشهادة internal، ادّيله الـ CA.
server dot js الجديد بيعمل import لكل حاجة من security dot js: الـ headers على كل حاجة، و no-store على الـ API، و error handler، و http server بيعمل redirect بس، و https بـ tlsOptions. وخد بالك من سطر الـ four oh four: express لما ما يلاقيش route، بيرجّع four oh four بتاعته، وبيحط CSP بتاعته فوق بتاعتك. فإحنا عاملين four oh four بتاعنا. ده من الحاجات اللي ما بتعرفهاش غير لما scanner يكشفها. التحدي: اكتب security dot js. test dot js فيه أربعة وتلاتين حالة.
securityHeaders (CSP و X-Frame-Options و nosniff و Referrer-Policy و Permissions-Policy و COOP و CORP، و HSTS لو req.secure، ومن غير X-Powered-By)، و noStore، و errorHandler بـ id من غير تفاصيل، و redirectToHttps بـ 308 للـ PUBLIC_ORIGIN، و tlsOptions بـ minVersion TLSv1.2.
الحل. الـ headers في object واحد، و res.set بيحطهم مرة واحدة، و HSTS بس لو req.secure. noStore سطر واحد. errorHandler: الـ message في الـ log مع id، والمستخدم ياخد رسالة عامة والـ id، فلو كلّم الـ support، تلاقي الـ error في الـ logs على طول. redirectToHttps: الـ PUBLIC_ORIGIN من الـ config، والـ path والـ query زي ما هما. و tlsOptions فيها minVersion بس. ما فيش حاجة اسمها ciphers ولا security level، الـ defaults بتوع Node كويسة، وكل ما تغيّر فيها بتبوّز أكتر ما بتصلّح. نشغّل الـ scanner تاني.
// security.js: كل إعدادات الأمان بتاعة الـ HTTP والـ TLS في مكان واحد
import { randomUUID } from "node:crypto";
import { key, cert } from "./lab-cert.js";
// العنوان العام الحقيقي بتاع الموقع (في الإنتاج: https://bank.example)
export const PUBLIC_ORIGIN = "https://localhost:3443";
const HEADERS = {
// مفيش scripts ولا صور ولا forms غير من نفس الموقع، ومفيش حد يحطّنا جُوّه iframe
"Content-Security-Policy":
"default-src 'self'; object-src 'none'; base-uri 'none'; form-action 'self'; frame-ancestors 'none'",
"X-Frame-Options": "DENY", // نفس frame-ancestors للـ browsers القديمة
"X-Content-Type-Options": "nosniff", // الـ browser ما يخمّنش نوع الـ file
"Referrer-Policy": "no-referrer", // الـ URL بتاعنا ما يطلعش لمواقع تانية
"Permissions-Policy": "camera=(), microphone=(), geolocation=()",
"Cross-Origin-Opener-Policy": "same-origin",
"Cross-Origin-Resource-Policy": "same-origin",
};
export function securityHeaders(req, res, next) {
res.removeHeader("X-Powered-By");
res.set(HEADERS);
// HSTS على https بس: على http الـ browser بيتجاهله، والـ attacker في النص ممكن يشيله
if (req.secure) res.set("Strict-Transport-Security", "max-age=31536000; includeSubDomains");
next();
}
// الـ API فيه data شخصية: ولا browser ولا proxy يحفظها
export function noStore(req, res, next) {
res.set("Cache-Control", "no-store");
next();
}
// التفاصيل في الـ log، والمستخدم ياخد رسالة عامة و id يدّيه للـ support
export function errorHandler(err, req, res, next) {
const id = randomUUID();
console.error(`[${id}]`, err.message); // في الإنتاج: logger.error({ id, err }) والـ stack كامل
res.status(500).json({ error: "حصلت مشكلة عندنا، جرّب تاني", id });
}
// بيشتغل على node:http عادي (مش express)، فبنستخدم writeHead
export function redirectToHttps(req, res) {
// ما بنستخدمش req.headers.host: ده جاي من الـ client، ولو حطّيناه في الـ Location يبقى open redirect
res.writeHead(308, { Location: PUBLIC_ORIGIN + req.url });
res.end();
}
// TLS 1.2 كحد أدنى (والـ default في Node هو كده أصلًا)، و TLS 1.3 بيتفاوض لوحده
export const tlsOptions = { key, cert, minVersion: "TLSv1.2" };المخرجات
$ node server.js & S=$!; sleep 1; node scan.js; kill $S
http: http://localhost:3000 (redirect)
https: https://localhost:3443
✅ Strict-Transport-Security (HSTS) max-age=31536000; includeSubDomains
✅ CSP فيها frame-ancestors default-src 'self'; object-src 'none'; base-uri 'none'; form-action 'self'; frame-ancestors 'none'
✅ X-Content-Type-Options: nosniff nosniff
✅ Referrer-Policy no-referrer
✅ Permissions-Policy camera=(), microphone=(), geolocation=()
✅ Cross-Origin-Opener-Policy same-origin
✅ مفيش X-Powered-By
✅ /api/me عليه Cache-Control: no-store no-store
✅ الـ error ما بيسرّبش تفاصيل {"error":"حصلت مشكلة عندنا، جرّب تاني","id":"0c8ba1ce-0b6e-4e06-a897-e495944b6d8c"}
✅ http بيحوّل لـ https 308
✅ TLS 1.0 و 1.1 مرفوضين ERR_SSL_TLSV1_ALERT_PROTOCOL_VERSIONكله أخضر. والـ error بقى JSON فيه id بس، والـ TLS القديم اترفض بـ protocol version alert. ونشغّل test dot js.
المخرجات
$ node server.js & S=$!; sleep 1; node test.js; kill $S http: http://localhost:3000 (redirect) https: https://localhost:3443 ✅ /: CSP فيها default-src 'self' و frame-ancestors 'none' و object-src 'none' ✅ /: HSTS سنة على الأقل ✅ /: nosniff و X-Frame-Options DENY ✅ /: Referrer-Policy و Permissions-Policy و COOP و CORP ✅ /: مفيش X-Powered-By ✅ /api/me: CSP فيها default-src 'self' و frame-ancestors 'none' و object-src 'none' ✅ /api/me: HSTS سنة على الأقل ✅ /api/me: nosniff و X-Frame-Options DENY ✅ /api/me: Referrer-Policy و Permissions-Policy و COOP و CORP ✅ /api/me: مفيش X-Powered-By ✅ /api/crash: CSP فيها default-src 'self' و frame-ancestors 'none' و object-src 'none' ✅ /api/crash: HSTS سنة على الأقل ✅ /api/crash: nosniff و X-Frame-Options DENY ✅ /api/crash: Referrer-Policy و Permissions-Policy و COOP و CORP ✅ /api/crash: مفيش X-Powered-By ✅ /مش-موجود: CSP فيها default-src 'self' و frame-ancestors 'none' و object-src 'none' ✅ /مش-موجود: HSTS سنة على الأقل ✅ /مش-موجود: nosniff و X-Frame-Options DENY ✅ /مش-موجود: Referrer-Policy و Permissions-Policy و COOP و CORP ✅ /مش-موجود: مفيش X-Powered-By ✅ /api/me عليه no-store no-store ✅ / مالوش no-store (الصفحات العامة تتع …
كله نجح. في الإنتاج ما بتكتبش الـ headers دي بإيدك: helmet بيحط تقريبًا نفس الـ list بـ defaults كويسة، وإنت بتعدّل الـ CSP والـ HSTS بس. بس دلوقتي إنت فاهم كل سطر بيعمل إيه، ولو helmet غيّر default في version جديدة، هتاخد بالك. ونشغّل scanner زي ده في الـ CI، علشان حد ما يشيلش header من غير ما حد يعرف. الدرس الجاي: webhook signatures والـ replay. إزاي تتأكد إن الـ webhook جاي فعلًا من Stripe، مش من حد عارف الـ URL، وإزاي تمنع حد يبعت نفس الـ webhook القديم تاني.
// server.js: نفس البنك، بس كل الإعدادات جاية من security.js
import express from "express";
import http from "node:http";
import https from "node:https";
import { securityHeaders, noStore, errorHandler, redirectToHttps, tlsOptions } from "./security.js";
const app = express();
app.use(securityHeaders);
app.use("/api", noStore);
app.get("/", (req, res) => res.send("<h1>بنك باسمة</h1><p>أهلًا يا محمود</p>"));
app.get("/api/me", (req, res) => res.json({ user: "mahmoud", balance: 15000, iban: "EG380019000500000000263180002" }));
app.get("/api/crash", () => {
throw new Error("connect ECONNREFUSED db-primary.internal:5432 (user=bank_admin)");
});
// 404 بتاعنا: الـ 404 الافتراضي بتاع express بيحط CSP بتاعته فوق بتاعتنا
app.use((req, res) => res.status(404).json({ error: "مش موجود" }));
app.use(errorHandler);
// الـ http ما بيقدّمش أي data: بيحوّل لـ https وبس
http.createServer(redirectToHttps).listen(3000, () => console.log("http: http://localhost:3000 (redirect)"));
https.createServer(tlsOptions, app).listen(3443, () => console.log("https: https://localhost:3443"));// lab-cert.js: شهادة self-signed للمعمل بس (localhost و 127.0.0.1). المفتاح ده علني في الكورس، ما تستخدموش في أي حتة تانية.
export const key = `-----BEGIN PRIVATE KEY-----
MIGHAgEAMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHBG0wawIBAQQgCpH60jaLTqcNwzKO
lVK84Miz+sASVaZXyvb7rztiTJShRANCAATsLzQJzxEuKJTo6yN1LJCkDoHzrHXg
maFuC19PNjyiw9xGjyHC1aH6fQItd2aOkoxRmJHYMhsesgGe6+B7xCOx
-----END PRIVATE KEY-----`;
export const cert = `-----BEGIN CERTIFICATE-----
MIIBmzCCAUGgAwIBAgIUe/Mwyoe8u0nuJYpjqhxpY0cYsCEwCgYIKoZIzj0EAwIw
FDESMBAGA1UEAwwJbG9jYWxob3N0MCAXDTI2MTAxNjExMjE0NVoYDzIxMjYwOTIy
MTEyMTQ1WjAUMRIwEAYDVQQDDAlsb2NhbGhvc3QwWTATBgcqhkjOPQIBBggqhkjO
PQMBBwNCAATsLzQJzxEuKJTo6yN1LJCkDoHzrHXgmaFuC19PNjyiw9xGjyHC1aH6
fQItd2aOkoxRmJHYMhsesgGe6+B7xCOxo28wbTAdBgNVHQ4EFgQUCBJArNp3GzmH
5ENUGY+1PvFKZLMwHwYDVR0jBBgwFoAUCBJArNp3GzmH5ENUGY+1PvFKZLMwDwYD
VR0TAQH/BAUwAwEB/zAaBgNVHREEEzARgglsb2NhbGhvc3SHBH8AAAEwCgYIKoZI
zj0EAwIDSAAwRQIhAPWU/jTEkVBQ9d28m+a72cmim8oTFZF026fF7RYHXE4dAiAD
kOQDXUhfm0/SmjqzqHd+wI4p7hk0tUE6cVR3w9ytmg==
-----END CERTIFICATE-----`;// get.js: GET صغير بيرجّع الـ status والـ headers والـ body، ولـ https بيثق في شهادة المعمل بس
import http from "node:http";
import https from "node:https";
import tls from "node:tls";
import { cert } from "./lab-cert.js";
export const get = (url, headers = {}, options = {}) =>
new Promise((ok, fail) => {
const lib = url.startsWith("https:") ? https : http;
lib
.get(url, { ca: cert, headers, ...options }, (r) => {
let body = "";
r.on("data", (d) => (body += d));
r.on("end", () => ok({ status: r.statusCode, h: r.headers, body }));
})
.on("error", fail);
});
// بيحاول handshake بإصدار TLS معيّن، وبيرجّع الإصدار اللي اتفقوا عليه أو كود الـ error
export const tlsProbe = (options = {}) =>
new Promise((ok) => {
const s = tls.connect({ port: 3443, host: "localhost", ca: cert, ...options }, () => {
ok(s.getProtocol());
s.end();
});
s.on("error", (e) => ok(e.code));
});03 / دروس المسار (122)
- 01أهلًا بيك: يعني إيه backend، والكورس ده ماشي إزاي
- 02الملفات والفولدرات والـ terminal: تتحرك على جهازك زي المبرمجين
- 03Node وأول برنامج: تشغّل وتقرا رسالة الخطأ
- 04القيم والمتغيرات والأنواع: const و let و typeof
- 05القرارات والتكرار: if و === والـ truthy والـ loops
- 06الـ functions: parameters و return والـ arrow functions والـ scope
- 07الـ objects والـ arrays: destructuring و spread و map و filter و reduce
- 08JSON والنصوص والتواريخ: اللغة اللي الـ backend بيتكلم بيها
- 09الـ callbacks والـ closures وأول لمسة async: setTimeout
- 10الـ classes والـ errors: throw و try/catch و stack trace
- 11git: تحفَظ كل خطوة وترجعلها، وما تسرّبش أسرارك
- 12ESM و CommonJS و package exports: Node بيلاقي الـ modules إزاي
- 13الـ Promises و async/await: sequential و parallel والأخطاء والإلغاء
- 14الـ event loop والـ microtasks: Node بيعمل كل حاجة بـ thread واحد إزاي
- 15الـ Streams والـ Backpressure: ملفات أكبر من الـ memory
- 16الـ File System والـ paths: قراية وكتابة صح، ومن غير path traversal
- 17الـ Buffers والبيانات الـ binary: الـ bytes من جُوّه
- 18Crypto APIs والأسرار: random و hash و HMAC و AES-GCM
- 19الـ Worker Threads: شغل CPU تقيل من غير ما توقف الـ server
- 20الـ Errors على مستوى الـ process: operational و programmer و crash-only
- 21الـ Node test runner والـ debugging: tests من غير مكتبات
- 22HTTP من جُوّه: الـ methods والـ status codes والـ headers
- 23Express والـ Routing: الـ params والـ query والترتيب والـ Router
- 24Express 5: إيه اللي اتغيّر، وإزاي تنقل مشروع قديم
- 25الـ Middleware ودورة حياة الـ request جُوّه Express
- 26Validation للمدخلات بـ Zod: ما تصدّقش أي حاجة جاية من برة
- 27تصنيف الأخطاء و Problem Details: شكل واحد لكل الـ errors
- 28الـ CORS والـ Cookies: المتصفح بيحمي المستخدم إزاي
- 29رفع الملفات وحدود الحجم: multer من غير ثغرات
- 30الـ Realtime: Server-Sent Events و WebSockets
- 31OpenAPI والـ API Versioning: عقد مكتوب، وتغيير من غير ما تكسر حد
- 32PostgreSQL: الـ DDL وأنواع البيانات الصح لكل عمود
- 33الـ Constraints: PK و FK و UNIQUE و CHECK — الـ database بتحمي نفسها
- 34الـ Normalization والـ ERD: تقسّم البيانات صح من أول يوم
- 35الـ JOINs والتجميع: INNER و LEFT و GROUP BY و HAVING و window functions
- 36JSONB في PostgreSQL: إمتى تستخدمه، وإزاي تسأله وتعمله index
- 37الـ Indexes من جُوّه: B-tree و GIN و BRIN
- 38Partial و Covering indexes: indexes أصغر وأسرع
- 39الـ Pagination بالـ Keyset: ليه OFFSET بيبطّأ وبيكرر
- 40Full Text Search في Postgres: بحث بالكلمات، بالعربي والإنجليزي
- 41EXPLAIN ANALYZE والـ Planner: اقرا الـ plan وصلّح الـ query
- 42الـ Transactions بـ node-postgres: كله أو ولا حاجة
- 43الـ MVCC ومستويات الـ Isolation: transactions كتير في نفس الوقت
- 44الـ Locks والـ Deadlocks: مين مستني مين
- 45SKIP LOCKED و Job Leasing: Postgres كـ job queue
- 46Row Level Security والـ Multi-tenancy: كل عميل يشوف بياناته بس
- 47Migrations من غير downtime: expand و backfill و contract
- 48الـ Replication والـ Read Replicas: نسخ حية من الـ database
- 49الـ Connection Pooling و PgBouncer: connections أقل، requests أكتر
- 50الـ Partitioning والـ VACUUM والمراقبة: Postgres على المدى الطويل
- 51Redis وأنواع البيانات: strings و hashes و lists و sets و sorted sets
- 52Cache-aside والـ TTL: Redis قدام الـ database
- 53الـ Cache invalidation والـ Stampede: لما الـ key الشهير يموت
- 54Lua والـ Atomicity في Redis: كام أمر كأنهم أمر واحد
- 55الـ Rate Limiting في Redis: fixed window و sliding window و token bucket
- 56الـ Sessions في Redis: تسجيل دخول تقدر تلغيه في أي وقت
- 57Redis Streams والـ Consumer Groups: log بيتوزع على workers
- 58Pub/Sub و BullMQ: إشارات بين الـ instances، وطوابير شغل محترمة
- 59Redis لما يقع: الـ persistence (RDB و AOF) والـ replication
- 60Redis في الإنتاج: الـ ACLs والـ Cluster والمراقبة
- 61تخزين الـ Passwords بـ Argon2id: صح من أول مرة
- 62Session Fixation والـ Rotation: id جديد مع كل صلاحية جديدة
- 63الـ Cookie Flags والـ CSRF: المتصفح بيبعت الـ cookie، فلازم تتأكد مين اللي طلب
- 64الـ XSS والـ Content Security Policy: ما تخليش النص يتحوّل لـ code
- 65الـ OAuth و OpenID Connect و PKCE: login بـ Google من غير ما تشوف الـ password
- 66التأكد من الـ JWT صح: التوقيع والـ claims والـ scopes
- 67الـ BOLA و BFLA: الـ token السليم مش معناه إن الطلب مسموح
- 68الـ RBAC و ABAC والملكية: policy واحدة بدل ifs متفرقة
- 69الـ MFA والـ recovery: التاني factor اللي بجد
- 70الـ Passkeys و WebAuthn: login من غير password وضد الـ phishing
- 71الـ Threat Modeling بـ STRIDE: فكّر زي المهاجم قبل ما تكتب code
- 72الـ SQL Injection والـ Parameterization: الـ data ما تبقاش code
- 73الـ SSRF والـ Egress: ما تخليش الـ server بتاعك يزور الشبكة الداخلية
- 74الـ Security Headers والـ TLS: كل response يقول للـ browser يحمي المستخدم إزايانت هنا
- 75توقيع الـ Webhooks والـ Replay: الـ webhook ده جاي فعلًا من Stripe؟
- 76تغيير الأسرار والـ HMAC: إزاي تغيّر مفتاح من غير ما كل حاجة تقع
- 77سلسلة التوريد والـ SBOM: إنت واثق في ألف package ما تعرفهمش؟
- 78الـ Audit والـ Privacy Logs: سجّل مين عمل إيه، من غير ما تسجّل الأسرار
- 79اختبار الأمان و OWASP ASVS: الأمن جُوّه الـ CI، مش audit آخر السنة
- 80الـ Prototype Pollution والـ Resource DoS: request واحد يخلّي الكل admin أو يوقّع الـ server
- 81الـ SLI والـ SLO والـ Error Budget: إمتى تصحّي الـ on-call وإمتى تسيبه نايم
- 82الـ Event Loop Delay والـ ELU: لما Node نفسه يتخنق
- 83الـ Worker Threads والـ CPU Profiling: الشغل التقيل بره الـ event loop، والوقت راح فين
- 84الـ Memory والـ GC والـ Leaks: الـ process اللي بيكبر لحد ما يقع
- 85الـ N+1 Queries والـ DataLoader: صفحة واحدة بمِيّتين query
- 86الـ HTTP Caching والـ Compression: أسرع request هو اللي ما بيوصلش
- 87الـ Load Testing والـ Soak Testing: الـ server بيستحمل قد إيه بجد
- 88الـ Concurrency Limits والـ Bulkheads: dependency بطيئة ما توقعش الـ app كله
- 89الـ Timeouts والـ Retries والـ Circuit Breakers: إزاي تتعامل مع dependency بطيئة أو واقعة
- 90OpenTelemetry والـ Distributed Tracing: الـ request راح فين وضاع وقته فين
- 91Docker Layers والـ Build Context: ليه الـ build بياخد دقيقة وفيه الـ .env بتاعك
- 92Multi-stage Builds و Non-root: image صغيرة ومن غير root
- 93Docker Compose والـ Networks: الـ services بتلاقي بعض إزاي
- 94Docker Volumes: الـ data بتتحفَظ فين
- 95Healthcheck و Restart و Resource Limits: running مش معناها شغّال
- 96BuildKit والـ Build Secrets: الـ token ما يدخلش الـ image
- 97Reverse Proxy و TLS: اللي واقف قدام الـ app
- 98Multi-arch Images والـ Native Modules: اشتغلت عندي
- 99CI/CD و Rollback و Canary: الـ deploy يبقى ممل
- 100Kubernetes من الأول: Pods و Deployments و Services و Probes
- 101Modular Monolith و DDD: حدود واضحة من غير network
- 102Transactional Outbox و Inbox: الـ event ما يضيعش وما يتنفذش مرتين
- 103Sagas: عملية واحدة على تلات services من غير transaction واحدة
- 104CQRS و Event Sourcing: الـ events هي الحقيقة
- 105الـ Queues والـ Brokers: BullMQ و RabbitMQ و Kafka و SQS
- 106Realtime على أكتر من instance: Redis pub/sub و presence و resume
- 107الـ Object Storage والـ Media: presigned URLs و uploads مباشرة
- 108التكامل مع الـ Email والـ Search: retries و webhooks و indexes
- 109GraphQL و gRPC في الإنتاج: contracts و DataLoader و limits و deadlines
- 110Kafka على أكتر من zone و region: الـ replication والـ ISR والـ acks والـ MirrorMaker والـ failover
- 111TypeScript و runtime boundaries: الـ types بتختفي، والـ schemas لأ
- 112ORM ولا SQL: query builders و repositories و migrations و transactions
- 113الـ Serverless من جُوّه: cold starts و freeze و timeouts و connections
- 114الـ Testing Pyramid: unit و integration و e2e على Postgres حقيقية
- 115Contract Testing و Property-Based Testing بـ fast-check
- 116الـ Payments: idempotency و webhooks و refunds و reconciliation
- 117الـ Timezones والـ Internationalization: UTC و DST والـ locales والـ plurals والفلوس
- 118الـ Privacy والـ Data Retention: consent و export و erasure و crypto shredding
- 119الـ ADRs والـ Feature Flags: القرارات المكتوبة والـ rollout من غير deploy
- 120Multi-region active-active: حل الـ conflicts بـ HLC و CRDTs
- 121Readiness و Liveness و Startup Probes: الـ pod جاهز ولا عايش؟
- 122Incident Runbooks: من الـ alert للـ postmortem